1 Samuel 17

Devìt ɨ tɨm yɨ Gòliyàt

¹Ghelɨ Fìlisìyà nɨ̀n baʼtɨ ghelɨ iwoŋ nɨ̀ àŋena ɨ yvɨ̀ŋtɨ̀ a ntèʼ Soko ilaʼ i Judà ɨ nà gvɨ̂tɨ̀ sɨ nù. Àŋena nɨ̀n læ bɨ̀ alèʼ ghɨ toŋtɨ̂ na Efes Damìm kɨ ghɨ ighami i ntèʼ Soko nɨ̀ Azekà. ²Sôl ŋêyn ghelɨ iwoŋ nɨ̀ ŋweyn ɨ yvɨ̀ŋtɨ̀ ɨ nà chi ɨfyayn Elà, ɨ baʼtɨ sɨ nu ghelɨ Fìlisìyà. ³Ghelɨ Fìlisìyà nɨ̀n timi meyn ɨ kèʼ ghelɨ Isìlæ̀ a ghɨ tì nô mɨ ghɨ̀ nda ɨ ti kɨ a àŋena kfɨyn, afoŋlɨ a gwôsɨ̀ kfɨyn sɨ ateyn.

⁴Nô àtu a ndô ìwòŋ ato-a nɨ̀ ghelɨ Fìlisìyà a li-a ghɨ toŋtɨ̂ na Gòliyàt ma wù lù a ntèʼ Gât ɨ fvɨ gvì sɨ seʼ ghelɨ Isìlæ̀. Gòliyàt nà n-dyef chwô ntàmsɨ̀ tal. ⁵Wu nà n-ghɨ ma wù su meyn àfol iwòŋ ma ghɨ fàytɨ nɨ̀ akas a, ɨ̀ màʼ ndzɨsɨ ma ghɨ fàytɨ kɨ̀mɨ nɨ̀ àkasa, sɨ dɨlɨ̀ chwô kilùsɨ̀ mɨ̀vɨm ɨ̀n tâyn. ⁶Wu nà n-ghɨ ma wù kul meyn ɨ̀kfas sɨ kɨ̀ŋtɨ afyeyn a ŋweyn, ɨ̀ wàf fɨ̀woŋlɨ̂ a mbèʼ ma ghɨ fàytɨ nɨ̀ àkasa. ⁷Wu nà n-kelɨ kɨmɨ ìwoŋ ili yi ghaʼ kɨ tèyn, atu ateyn a dɨ̂l chwô kilùsɨ̀ ntufa. Wu nà n-ngvî à wùl vzɨ̀ a wù nà n-beʼì nkyà ìwoŋ nɨ̀ ŋweyn ɨ ndû a ŋweyn asɨ.

⁸Gòliyàt ɨ timi ɨ jaŋ bɨf sɨ̂ ghelɨ Isìlæ̀ na, “Bòm ghà ta yi n-yeyn ngeʼ baʼtɨ̂ sɨ tɨm iwoŋ a? Mɨ n-ghɨ wul ɨ̀ Fìlisìyà, yi ghɨ ɨ̀kôs ɨ Sôl. Yì choʼ wul ɨ̀mòʼ ta yi n-kya na wù kàʼ a wù nu sɨ̂ zɨ̀ wù kali gvì ghesɨ̀ ŋweyn nu. ⁹Wù kæ sɨ tɨm sɨ zue ma, a ghelɨ̀ ghem na ghɨ ɨ̀kôs sɨ̂ zɨ̀ mɨtì ma mà kæ sɨ zue ŋweyn a nô zɨ ghɨ̀ jɨ̀m na ghɨ ɨ̀kôs sɨ̂ ghès.” ¹⁰Gòliyàt nɨ̀n fi meyn bè na, “Mɨ n-chyeʼ zɨ̀ ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Isìlæ̀. Yì tum wul wù gvi ghesɨ̀ ŋweyn nu.” ¹¹Sôl ŋêyn ghelɨ ŋweyn ɨ yvɨ iwo zɨ̀-ì a wùl Fìlisìyà nâ wèyn bè ɨwuyn àŋena ɨ boli àŋena nà sɨ fâyn nô sɨ a ŋaŋ.

¹²À nà n-ghɨ tì Devìt ɨ wâyn Jesì, ɨ wul ìsas i ndo nɨ̀ Efɨ̀là, chî a Betɨ̀làhêm ilaʼi Judà. Jesì nà n-kelɨ woyn woyn ghɨ lûmnɨ̀ nfama. A nà n-ghɨ ɨtuʼ ta Sôl nɨ̀n saʼ Isìlæ̀ ma Jesì sɨ ghɨ ma wù lema meyn nô a jûŋ. ¹³Woyn Jesì ɨ ghɨ asɨ ghɨ̀tal nà n-ghɨ ghelɨ iwòŋ anòyn a ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Sôl ma ŋêyn ghɨ̀ Sôl seʼ meyn sɨ nu ghelɨ Fìlisìyà. Wâyn ɨ̀lwema nà n-ghɨ Elìyàb, ànkùmtɨ̀ a ghɨ Abinadàb, ɨ̀lvì ɨ ghɨ Shamà. ¹⁴A nà n-ghɨ tì Devìt ɨ ghɨ àngòʼsɨ̀. Woyn Jesì ɨ ghɨ asɨ nà n-ghɨ ma ghɨ seʼ meyn ìwoŋ ŋêyn Sôl sɨ nu ghelɨ Fìlisìyà, ¹⁵mɨtì Devìt ɨ nà visî Sôl ndû tôʼnɨ̀ nɨ̀ bzɨsɨ bò ŋweynsɨ a Betɨ̀làhêm kasî gvî-à.

¹⁶A nà n-ghɨ mɨ achi à kà, nɨ̀ bɨsì bɨsì nɨ̀ àleŋ ɨlvɨ ikfa wùl ɨ̀ Fìlisìyà nâ vzɨ̀ ɨ gvî sêʼlɨ̀ ghelɨ Isìlæ̀. Wu nà n-nî kɨ tì sɨ a mɨ̂chi mɨ̀vɨm ɨ̀n kæ̀.

¹⁷A læ nà ghɨ achi a li-a Jesì ɨ bè sɨ̂ wâyn ŋweyn Devìt na, “Li bò àsàŋ a kaŋɨ-a yèyn nɨ̀ tɨ̀ghef tɨ abayn tèyntɨ̀ ìvɨm ɨ nyaŋsɨ ndu fu sɨ̂ woyn nà ghya alèʼ iwòŋ. ¹⁸Li kɨmɨ ɨ̀ byeʼlɨ igheyn i nyâm zɨ̀ a yi tòsɨ ìvɨm ɨ fu sɨ̂ wùl vzɨ̀ a wù n-ghɨ atu alèʼ nɨ̀ àŋena. Wà fu wa kasi gvì nɨ̀ afo a ta àŋena fù sɨ a nchwæ sɨ dyèyn na àŋena nɨn ghɨ kɨ nô a jûŋ. ¹⁹Sôl ŋêyn woyn nà ghya, nɨ̀ ghelɨ iwòŋ ghɨli nɨn ghɨ afoŋlɨ a Elà, nû ŋêyn ghelɨ Fìlisìyà.”

²⁰Ɨtuʼ ɨ nà bɨs layn gvî kɨ tèyn Devìt ɨ visi bzɨsɨ sɨ̂ nchì î lì na yì na kini-à, ɨ lù nɨ̀ ɨ̀fwo ɨ yɨnɨ nɨ̀ woyn nà ŋweyn vzɨ̀ kɨ ighel ta Jesì nà n-sɨ ghɨ ma wù be meyn sɨ̂ ŋweyn. Wu n-ndu chem kɨ ɨlvɨ ta ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Isìlæ̀ nà n-seʼ ndû alèʼ iwòŋ. Àŋena nà n-fvɨ ndû tì byaytɨ̂ yem njàŋsɨ iwòŋ. ²¹Ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Isìlæ̀ nɨ̀n timi meyn ɨ kèʼnɨ̀ ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Fìlisìyà ɨ nà sɨ gvɨ̂tɨ̀ sɨ nù. ²²Devìt ɨ fu ɨfwo ɨ yɨnɨ vzɨ̀ a wù gvì nɨ̀ ɨ̀ŋweyn sɨ̂ wùl vzɨ̀ a wu nà n-kini ɨfwo ɨ nyɨŋ ndù alèʼ ghè a ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Isìlæ̀ nà n-ghɨ ateyn ɨ toŋtɨ woyn nà ŋweyn. ²³A nà n-ghɨ ta wù n-taŋi ŋêyn àŋena, Gòliyàt ɨ wul ɨ̀ Fìlisìyà vzɨ̀ a wù lù a ntèʼ Gât tì ɨ fvɨ gvì ɨ nà sɨ fî byaytɨ̂ sêʼlɨ̀ Isìlæ̀ kɨ̀ ta wù nà n-lum nì. Devìt ɨ yvɨ iwo zɨ̀-ì a wù n-bê. ²⁴Ghelɨ Isìlæ̀ nà n-yeyn Gòliyàt nô mɨ ɨlvɨ gha àŋena nà fâyn nô sɨ a ŋaŋ leʼnɨ̂-à.

²⁵Àŋena nà n-nî ghɨ nà bê na, “Wùl wèyn nɨ̀n fvɨ̂ kɨ mɨchi ɨ̀n jɨ̀m lûʼsɨ̀ ghesɨ̀nà a. Fòyn chfɨnɨ meyn na à kæ zue mɨ ndà wul àteyn a wù fu ighaʼ i sɨ̂ ŋweyn. Wù fi meyn chfɨ̀nɨ̀ kɨ̀mɨ na yi n-fu wâyn ntoʼ sɨ̂ wùl vzɨ̀ a wù zue ŋweyn sɨ a wi a wùl isas i ndo nɨ̀ bò ŋweyn læ̂ faŋ tɨ̀ fì tɨ̀ làʼ tâks a Isìlæ̀.”

²⁶Devìt ɨ bɨf sɨ̂ ghelɨ ghì a ghɨ n-ti a ŋweyn angùŋ na, “Wùl ti kæ sɨ zue Gòliyàt ɨ̀ lìsì ìwumi nâ yèynì sɨ atu nɨ̀ Isìlæ̀ a ghɨ fu nô ghà sɨ̂ ŋweyn a? Wùlɨ̀ Fìlisìyà nâ wèyn a wù n-kya wi Fɨyini tèyn nɨ̀n kfâʼ na yi n-ghɨ nô ghà sɨ nà telɨ̂ kɨ ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Bôbo ta wù n-kôŋ a?”

²⁷Ghelɨ ateyn ɨ fi bè ìwo zɨ̀-ì a àŋena nì nà bê na Fòyn lem meyn na à zuè mɨ nda Gòliyàt a yì fu ɨmyaʼtɨ sɨ̂ ŋweyn.

²⁸A nà ghɨ ta wâyn nà Devìt ɨlwema ɨ Elìyàb yvɨ̀ ta Devìt nɨ̀n taŋi ŋêyn ghelɨ iwoŋ wu nà nyôʼsɨ̀ ɨ̀toŋ sɨ̂ Devìt bɨf sɨ̂ ŋweyn nâ, “Wà gvì sɨ ni gha afêyn a? Wà vìsi bzɨsɨ sɨ̂ ndà ɨtwaʼ a? Wà n-ghɨ tèyn koʼsɨ̂ ɨ̀wuyn nô abɨ fî kelɨ àtem a bɨ-a. Mɨ n-kya na wà gvì kɨ̀ afêyn sɨ ki ta ghɨ n-tɨm iwoŋ.”

²⁹Devìt ɨ bɨf sɨ̂ ŋweyn nâ, “Mà bèbsɨ ghà na wà na bê àwo kèyn sɨ̂ mà a? Ba yi ti n-ghɨ na mà kàʼ ma bû fì bɨf ìwo ma?” ³⁰Wu taŋi tì ɨ fi fyeʼtɨ ɨ bɨf kfeynsɨ sɨ̂ wul ɨ̀lvì nâ, ɨmyaʼtɨ vzɨ̀ a fòyn chfɨ̀nɨ̀ sɨ fu sɨ̂ wùl vzɨ̀ a wù zue Gòliyàt nɨ̀n ghɨ ghà a? Ghelɨ ghì ɨ fi be kɨ iwo zɨ̀-ì a ghɨ nì bè sɨ asɨ. ³¹Ghelɨ ghɨli ɨ yvɨ iwo zɨ̀-ì a Devìt nɨ̀n bɨf ɨ ndu fèʼtɨ̀ sɨ̂ Sôl, Sôl ɨ tum jàŋ ŋweyn.

³²Devìt ɨ ndu chem asɨ nɨ̀ Sôl ɨ bè sɨ̂ ŋweyn na, “Ghesɨ̀nà nɨn kelɨ wi sɨ nà faynà bòm wul ɨ̀ Fìlisìyà wèyn. Mà wul ɨ̀ fèlɨnɨ nɨ̀ và nɨn ndù nû ŋweyn kɨ̀ nô sɨ a ma ngeŋ.”

³³Sôl ɨ bè sɨ̂ ŋweyn na, “Wà kàʼ wa bû nù wul ɨ̀ Fìlisìyà nâ wèyn. Wà bu ghɨ kɨ wayndà mɨtì wùl nâ wèyn ɨ ghɨ ma wù n-læ zɨ̀tɨ inû bu læ̂ kɨ tèyn sɨ koʼ sɨ chem layn.”

³⁴Devìt ɨ bè sɨ̂ Sôl na, “Mɨ n-kya na mà kàʼ a mà nu ŋweyn. Mɨ n-kinî bzɨsɨ bò wom. À n-gvî ɨlvɨ ta bzɨ̀kem kesa nyam àbo gvì kù bzɨ, ³⁵ma nyɨŋ ɨ ghal fsɨ bzɨ àteyn. Nyàm àteyn bêynsɨ̀ ɨ̀ kèʼ mà, ma ku ɨ zue. ³⁶Mà sɨ ghɨ ma ma zue meyn bzɨ̀kem nô nɨ̀ nyam àbo, ghɨ sɨ zue wul ɨ̀ Fìlisìyà wèyn a wù n-kya wi Fɨyini tèyn kɨ̀ ta mà zuè nyam nâ sèynsɨ̀ bòm ta wù telɨ meyn ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Fɨyini fìfɨ̀ a fɨ n-chi. ³⁷Bôbo Fɨyini fìfɨ̀ a fɨ tî gàmtɨ̀ ma ta bzɨ̀kemsɨ nɨ̀ nyamsɨ abosɨ kèʼ ma, nɨn gàmtɨ mà sɨ awu nɨ̀ wùl ɨ̀ Fìlisìyà wèyn.” Sôl ɨ bè sɨ̂ Devìt na, “Wa ndû-à. Bôbo na ghɨ zɨ̂ ŋweyn.” ³⁸Ta wù taŋi tî ɨ lì ndzɨsɨ iwoŋ nɨ̀ ŋweyn ɨ màʼ ɨwùyn nɨ̀ Devìt ɨ sù àfol iwòŋ a ŋweyn atu ma ghɨ fàytɨ nɨ̀ àkas a. ³⁹Devìt ɨ kul fɨ̀nyuè fɨ ŋweyn atû ndzɨsɨ iwòŋ nâ ghè ɨ mòmsɨ̀ sɨ jèl yi ghaʼ ŋweyn bòm ta wu nà n-lum mâʼ wi ɨfwo nâ vzɨ̀.

Wu bè sɨ̂ Sôl na, “Mà kàʼ ma bû nù ŋweyn nɨ̀ ɨ̀fwo nâ wèyn a ma ɨwùyn bòm ta ma bû tìmi màʼ ɨ̀fwo ateyn.” Wu taŋi tì ɨ choʼtɨ ɨ̀fwo ateyn, ⁴⁰ɨ lì mbàŋ ŋweyn ɨ kàli ndù a jvâ ɨ boŋtɨ ngòʼsɨ̀ afu sɨ̀ tâyn sɨ leyn kɨ tèyn ɨ we sɨ a ŋweyn a bò, ɨ lì àfam a ŋweyn ɨ fvɨ ndù sɨ koynɨ ŋêyn Gòliyàt.

⁴¹A ghɨ tì wùl vzɨ̀ a wu nà n-beʼi nkyà ìwoŋ nɨ̀ Gòliyàt ɨ ndû a ŋweyn asɨ, ŋêyn ŋweyn ɨ kɨŋtɨ̂ baʼsɨ̂ gvî kɨ gvi sɨ̂ Devìt. ⁴²Wu gvì tì ɨ faytɨ ki Devìt ɨ yeyn na wù n-ghɨ kɨ wayndà, layni-à fî kêʼ kɨ nô a jûŋ. Wu n-ki tî ɨ fi kesɨ Devìt nô sɨ a ŋaŋ. ⁴³Wu bè sɨ̂ Devìt na, “Wà n-gvî sɨ nu ma nɨ̀ mbàŋ ma mà kàsi sɨ a bɨ ma?” Wu n-bɨf tî ɨ nà jâŋ mɨyini mɨ̀ ŋweyn na mɨ̀ bebsɨ Devìt. ⁴⁴Wù n-fi meyn bè sɨ̂ Devìt na, “Gvì afêyn. Mɨ n-zue mâʼ ìgvɨyn ì zæ a mɨ̀nyûyn nɨ̀ nyamsɨ ɨtwaʼsɨ kfɨl.”

⁴⁵Mɨtì Devìt ɨ bèynsɨ̀ ɨ bè sɨ̂ Gòliyàt na, “Wà n-gvî sɨ nu ma nɨ̀ fɨ̀nyuefɨ nɨ̀ àwoŋa, ma gvî sɨ nu vâ sɨ adyaʼ nɨ̀ Bôbo Fɨyini ɨ Bò ɨ̀dwaʼ ɨ̀ jɨ̀m, ɨ Fɨyini fɨ ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Isìlæ̀ fìfɨ̀ a wà n-telɨ tî. ⁴⁶Bôbo nɨn nî kɨ nô layn a mà tɨm ɨ̀ yɨ̀ vâ. Mɨ zue và ɨ tèyn atu à kya. Mɨ n-nî tèyn ɨ̀ fì zuetɨ ghelɨ iwoŋ nɨ̀ gheli Fìlisìyà nô sɨ idvɨ̀ ɨ̀ màʼ tɨgvɨyntɨ àŋena sɨ̂ mɨ̀nyûyn nɨ̀ nyamsɨ ɨtwaʼsɨ a sɨ kfɨl. Yi n-gàyn tèyn a nô ghelɨ mbzɨ ghɨ̀ jɨ̀m keli na ghès ghelɨ Isìlæ̀ nɨn koʼsɨ̂ Fɨyini fɨ kelɨ àdyaʼ. ⁴⁷Nô ghelɨ ghɨ̀ jɨ̀m ta ghɨ yvɨ̀ŋtɨ̀ afêyn nɨn keli na Bôbo nɨn gâmtɨ̀ wì kɨ wul bòm ta wù n-kelɨ iwoŋ nɨ̀ fɨ̀nyuèfɨ. A n-choʼnɨ̂ kɨ Bôbo wul vzɨ̀ a wu n-tɨm yɨ bòm ta iwoŋ ateyn i nɨn ghɨ ìwoŋ i ŋweyn, wu ghɨ sɨ nì na ghès tɨm yɨ̀ zɨ ghelɨ Fìlisìyà nô ghɨ̀ jɨ̀m.”

⁴⁸A nà sɨ ghɨ ta Gòliyàt nɨn kɨŋtɨ baʼsɨ̂ gvi sɨ nu Devìt, Devìt ɨ nyɨŋ ndù nô nɨ̀ àdyaʼ sɨ koynɨ nɨ̀ ŋweyn. ⁴⁹Wu tuŋ awu a ŋweyn a bò ɨ fvɨ̀sɨ̀ ngòʼ ɨ we afam ɨ tɨm ɨchfɨ atu nɨ̀ Gòliyàt yi zɨ nô sɨ a ŋaŋ. Ta ngòʼ àteyn zɨ tî wu fe a nse kɨ nɨ̀ ìkeʼì.

⁵⁰À ti ta Devìt nɨn læ tɨm yɨ Gòliyàt kɨ nɨ̀ àfama nɨ̀ ngòʼ. Wù n-bu nà kelɨ fɨ̀nyuè mɨtì ɨ zue Gòliyàt.

⁵¹Ta wù zuè tî ɨ nyɨŋ ndu timi a ŋweyn atu, ɨ choʼ fɨ̀nyuè fɨ Gòliyàt ɨ teyn atu a ŋweyn ateyn. A nà sɨ ghɨ ta ghelɨ iwoŋ nɨ̀ ghelɨ Fìlisìyà yeyn na wul ìwoŋ ɨ bemnɨ nɨ̀ àŋena kfɨ meyn tì, àŋena kasi kɨ nɨ̀ ì nyɨŋi. ⁵²Ghelɨ Isìlæ̀ nɨ̀ ghelɨ Judà ɨ zɨ̀tɨ̀ sɨ yem njàŋsɨ iwòŋ ɨ nyɨŋ kɨ ibàm nɨ̀ ghelɨ Fìlisìya tèyn ɨ ndu chem ɨchfɨ ntèʼ Gât ɨ fi ndu chem ɨchfɨ ntèʼ Eklòn. A nà n-ghɨ sɨ ndù sɨ chem a ntèʼsɨ Gât nɨ̀ Eklòn, tɨgvɨyn tɨ ghelɨ iwoŋ nɨ̀ ghelɨ Fìlisìya ɨ nyɨŋ kɨ a dzɨ ta yì ndû a ntèʼ Shalèm. ⁵³À nà n-ghɨ ta ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Isìlæ̀ nyɨ̀ŋ ibam nɨ̀ ghelɨ Fìlisìyà kasi kfa, àŋena zɨ alèʼ ghè a ghelɨ iwoŋ nɨ̀ Fìlisìyà nà n-ghɨ ateyn ɨ bèʼì ɨ̀fwo vzɨ̀ a àŋena nyɨŋ vìsi.

⁵⁴Devìt ɨ li ndù nɨ̀ àtu a Gòliyàt a Jèlusalèm mɨtì ɨ visi ɨ̀fwo iwoŋ nɨ̀ Gòliyàt a ŋweyn ɨtwò.

⁵⁵A ghɨ tì ma Devìt ni meyn se sɨ ndù sɨ nu ghelɨ Fìlisìyà, Sôl yeyn ɨ̀ bɨ̀f sɨ̂ atu a ndo ìwoŋ nɨ̀ ŋweyn nâ, “Abnà, ɨwêyn nɨ̀n ghɨ wayn ndà?” Wu bèynsɨ̀ ɨ bè sɨ̂ ŋweyn na, “Mɨ n-be samoʼ a mbæ̀ na mɨ n-kya wi.”

⁵⁶Fòyn Sôl ɨ bè sɨ̂ Abnà na, “Faytɨ bɨf ɨ yvɨ na wàyn nâ wèyn nɨ̀n ghɨ wâyn ndà a?”

⁵⁷Devìt nɨn læ zue Gòliyàt ɨ kàsi kfa Abnà ɨ li ndù nɨ̀ ŋweyn sɨ̂ Sôl, atu a Gòliyàt à ɨ bu ghɨ kɨ awu nɨ̀ Devìt.

⁵⁸Sôl ɨ bɨf sɨ̂ Devìt nâ, “Wà n-ghɨ wâyn ndà a ba?” Devìt ɨ bèynsɨ̀ ɨ bè na, “Mɨ n-ghɨ wâyn wùl ɨ̀ fèlɨnɨ nɨ̀ và ɨ Jesì a ntèʼ Betɨ̀làhêm.”